Geschreven in 2007:

De gewekte nieuwsgierigheid voor het fenomeen ‘Baile Funk’ zorgde voor een hunkerende interesse naar de achtergronden van deze nieuwe muziekstijl. Ik ging op onderzoek uit en stelde mezelf daarbij een aantal aantal algemene vragen zoals: waar en wanneer is het ontstaan, wat zijn de culturele achtergronden en  hoe zit de muziek in elkaar? Een stuk over Baile Funk, de opzwepende muziek uit de ghetto’s van Rio de Janeiro, waarop gedanst moet worden.

De naam

Baile Funk staat synoniem aan de Jamaicaanse ‘dancehall’. In de jaren zestig ontstond er op Jamaica een DJ cultuur waarbij mensen samen kwamen om te dansen op de plaatjes die door de DJ-helden uit deze tijd ten gehore werden gebracht. In de jaren ’70 ontstond een zelfde sociaalcultureel fenomeen in Brazilie. DJ’s draaiden muziek waar mensen op dansten. Zoals op funk. Baile (denk aan het Nederlandse woord ‘bal’) betekend ‘dans’ en funk gee1ft de muziekstijl aan. Een mooi voorbeeld om te illustreren hoe het er in deze tijd uit zag zijn de clubscènes in de film ‘Cidade de Deus’ (City of God) die zich deels in de jaren ’70 afspeelt.

In vele gevallen bestaat eerst de muziek waaraan later de naam wordt gegeven. Baile Funk, evenals Dancehall, heeft zijn naam dus te danken aan plaats waar de muziek gedraait werd. Gaat men naar een feest met deze muziek dan wordt de plek ook aangegeven met ‘baile’. Andere namen voor Baile Funk is Funk Favela, de naam waarmee men de Braziliaanse krottenwijken aan duidt en waar de muziek zijn oorsprong vindt. In mindere mate wordt ook wel de term Funk Carioca gebruikt. Carioca is een woord wat in de taal van de oorspronkelijke bewoners van Brazilie ‘thuis van de blanken’ betekend.

Van Miami naar Rio
In de jaren ’80 ontstond er in de VS een nieuwe stijl hiphop; ‘booty’ muziek uit Miami. Deze muziek werd later ook wel Miami Bass genoemd. Teksten die vaak over sex gingen en pompende beats uit de legendarische TR-808 drumcomputer van Roland. Artiesten die bekend werden met dit genre zijn ondere andere Tone Loc, Salt ’n Pepa, Gucci crew en 2Live Crew. Deze laatste is alom bekend van de hit ‘me so horny’ en Salt ’n Pepa kent menigeen van de hit ‘Push It’, hits die het overal ter wereld nog steeds goed doen op de dansvloer.

Een van de plekjes op de wereld waar deze muziek heen is gewaaid is Rio de Janeiro. In 1987 werd hier het eerste grote Miami Bass feest gehouden. Pionier DJ Marlboro draaide op dit feest en was mede-organisator. Niet veel later volgden de eerste Braziliaanse Miami Bass releases. De oudste release dateert uit 1989 en hierop wordt al in het Portugees gerapt. In Brazilie spreekt men doorgaans niet of nauwelijks Engels. Het is dan ook vrij logisch dat men in het Portugees begon te rappen. In je moerstaal kon men zich beter uitten en verstond het publiek wat je zei. Al gauw kwamen er meer releases waaronder die van DJ Marlboro zelf met verzamelaars als Favela Funk 1 en 2.

Rond 1995/1996 ontstond de eerste landelijke Favela Funk hype in Brazilie. Er kwamen meer releases van Braziliaanse DJ’s en MC’s. De muziek werd landelijk bekend door TV-optredens van o.a. MC Junior & Leonardo (Rap das Armas) en Cidinho & Doca (Rap do Felicidade, C.I.D.A.D.E. D.E. D.E.U.S.).

Het is begrijpelijk dat deze muziek indruk maakte op een groot deel van Brazilie. Het is muziek die ontstaan is in de armste laag van de bevolking waartoe de meeste Brazilianen behoren. Ik citeer uit een onderzoek naar de armoede aldaar: “De rijkste 20% van de bevolking verdient 70% van het inkomen; de armste 20% verdient 2%. Het is zo erg gesteld dat meer dan 40% van de bevolking niet in staat is zich van de minimale levensbehoeften te voorzien” (bron: http://members.lycos.nl/mot/brazilie.html). Favela funk is de stem van de favela en haar bewoner, de perfecteuitlaatklep bij uitstek. Er wordt niet alleen over de problematiek met betrekking tot de armoede gezongen maar ook over feesten en geluk. De armoede rijkt ver maar wat men de mensen in de favelas niet kan ontnemen is hun geluk en gefeest. Feesten is dan ook een uitlaatklep waarbij de dagelijkse problematiek even vergeten wordt.

Wellicht is feesten sowieso het eerste waar aan gedacht wordt bij Rio de Janeiro, zoals het enorme jaarlijkse carnaval in deze metropool, of zijn de gedachten bij de de mooie stranden van Copacabana, het alom bekende Jezusbeeld, de Caipirinha en de mooie dames. In tegenstelling tot dit verschuilen zich achter dit mooie plaatje enorme gebieden met favela’s als ‘Vigario Geral’ en ‘Rocinha’. Er wonen in dit gebied meer dan een miljoen mensen. Echter wordt dit door de plaatselijke overheid verborgen. Dit laat men goed zien in de TV-serie ‘Cidade dos Hommens’ waarin een van de aflevering jonge kinderen de post rond moeten brengen. In het normale deel van Rio zijn er straten met straatnamen maar in de favelas niet. De kids bedenken namen om het postbezorgen te vergemakkelijken. Hier komt een intermezzo in de film waar men een landkaart laat zien waar de favelas niet op staan. De plekken waar deze  zouden moeten staan zijn groen, de kleur die normaal gesproken bos aan geeft. Er wonen wel degelijk mensen. Mensen die onder de armoedegrens leven en die genegeerd worden door hun overheid.

8 volt mix meets tamborzao
Na de eerset Baile Funk hype, vermoedelijk eind jaren negentig, is de tamborzao ontstaan. Het verhaal gaat dat ene Luciano uit de wijk ‘Bangu’ aan het experimenteren was met een 808 drumcomputer. Hij mixte percussiegeluiden door de miami bass. In eerste instantie waren de collega-producers hier niet erg enthousiast over  omdat de eerste tamborzao beat nog vrij droog klonk. Ondanks dit bewaarde Luciano zijn Tamborzao.

Tot deze tijd werden dus alleen de 808(-achtige) beats gebruikt. Deze samples plukte men voornamelijk van de plaat ‘8 volt mix’ van D.J. Battery Brain uit 1988. Hiervoor gebruikte men het tweede nummer op de b-side; “Beatappella”. Deze 12” is gereleased op het ‘Techno Hop’ label en dit zou de de op twee na laatste release zijn van dit label uit Californie, een verder vrij onbekende producer en vrij onbekend label. Later kwam men terug op de tamborzao. De 808 percussie werd ingeruild door atabaque samples. De atabaque is een soort van Braziliaanse conga variant.

Men gebruikte een bepaald ritme dat op deze authentieke Braziliaanse trommel wordt geslagen. De ‘Atabaque (ah-tah-bah-kie)’ wordt ook gebruikt bij Capoeira, de acrobatische vechtdans, bij Maculele, de stokkendans, en bij Candoble, de afro-braziliaanse natuurgodsdienst. Net als deze laatste drie, nu typische, Braziliaanse cultuurelementen, is ook de atabaque een restant van het geïmporteerde West-Afrikaanse culturele erfgoed meegebracht door slaven, vergelijkbaar met o.a. de Cubaanse congas en de Surinaamse Kawina. De atabaque is gemaakt van de boomstam van een specifieke Braziliaanse boomsoort en wordt bedekt met een gespannen kalfshuid.

Samples van de atabaque werden door de 808-beats gemixed en zo ontstond de huidige tamborzao sound. Het sampelen wordt gedaan met de MPC-sampler van Akai. Hierin kunnen een tig samples ingeladen worden die vervolgens naar eigen smaak ingetikt kunnen worden. Voorbeelden van samples zijn de atabaque samples, de samples uit de 8 volt mix van DJ Battery Brain, de theme van Rocky, berimbau samples etcetera. Het ingeslagen ritme kan men opnemen. Ook kan dit als live-instrument gebruikt worden zoals bij DJ Sany Pitbull, die een ster is in het hanteren van de MPC.

Favela Funk buiten Brazilie
Zoals een van de meest bekende funk DJ’s, Sany Pitbull, zegt: “Voltmix (Miami Bass) is de leraar en tamborzao de leerling, die langzamerhand zelf de leraar begint te worden”. Hiermee bedoelt hij dat de muziek de Brazilianen steeds meer eigen wordt. In 1988 was het nog echt de Miami Bass die eigenlijk gold als een importproduct uit Amerika.

Maar muziek muteert zoals altijd en tegenwoordig heb je meerder stromingen zoals Funk Melody, de wat geliktere stijl Baile Funk. Deze liedjes gaan vaak over de liefde. Een voorbeeld hiervan is ‘Glamurosa’ van MC Marcinho of ‘Quero te namorar’ van MC Marina. Een andere stroming is de eerder besproken Tamborzoa en de electroclash achtige Baile Funk met rock-invloeden zoals Bonde do Role (bon-djie do holee) of Edu K.

Anno 2007 is de funk uit de favela’s een genre op zich. Een importproduct dat zo eigen is geworden dat het zelfs een exportproduct is geworden. Op zijn weg (terug) naar Amerika, Europa en de rest van de wereld.

De eerste bekende niet Braziliaanse producer die naar buiten trad met Baile Funk was de Amerikaanse Diplo. Door zijn productie van M.I.A.’s ‘Bucky done gun’ is Baile Funk bekend geworden bij het grote publiek. Alhoewel deze single voor buitenstaanders uniek lijkt  is het eigenlijk een reproductie van het numer ‘Injecao’ van de Braziliaanse female-mc Deize Tigrona. Voor dit nummers heeft Diplo de theme van de film ‘Rocky’ gebruikt. Ook hoor je de 8-volt mix terug maar ook tamborzao en surdo’s.

In Europa zijn acts als Bonde do Role en Edu K aardig bekend. Beiden hebben een album uitgebracht op het Duitse MAN Recordings. Ook zijn er andere Braziliaanse act die regelmatige touren door Europa, veelal in samenwerking met ditzelfde label. De eigenaar van dit label is Daniel Haaksman, baile funk pioneer in Europa. Hij bracht onder meer de verzamelaars ‘Rio Baile Funk’ uit. Door het eerste deel hiervan ben ik in aanraking gekomen met deze geweldige stroming dance muziek. De favela muziek is een inspiratiebron voor veel artiesten waaronder die in Nederland. Zo hoor je de invloeden terug in de muziek van bijvoorbeeld de Partysquad en draaien Nederlandse DJ’s als Real el Canario en Mr. Wix met regelmaat een favela funk plaatje door hun sets.

Favela Funk. Een fenomeen wat inmiddels wereldwijd verspreid is. Van de VS tot aan Japan. Electronische dansmuziek gebaseerd op Amerikaanse hiphop en gemengd met traditionele afrobraziliaanse elementen.

Echter daar waar duizenden Brazilianen elk weekend warm lopen voor enorme ‘bailes’ groeit de populariteit in Nederland gestaag en ik vraag mij af of het ooit echt populair gaat worden of dat het tot het undergroundcircuit blijft behoren.

This entry was written by admin, posted on January 5, 2010 at 11:21 am, filed under Artikelen. Bookmark the permalink. Follow any comments here with the RSS feed for this post.